Bongdavn – Hình thức phân biệt giới tính trong thể thao điện tử được xem là một vấn đề mà ngành này đang từng bước khắc phục. Trong một góc độ nào đó, điều này đúng khi cộng đồng thể thao điện tử ngày càng đa dạng hơn và có nhiều người sẵn sàng lên tiếng chống lại những hiện tượng đó.
Tuy nhiên, các câu chuyện gần đây do Ève “Colomblbl” Monvoisin và Maya “Caltys” Henckel kể lại từ cộng đồng Liên Minh Huyền Thoại cho thấy ngành công nghiệp này vẫn còn lâu mới đạt tới tính toàn diện. Vào tháng 3, Colomblbl chia sẻ cô bị từ chối gia nhập một đội bóng do là phụ nữ. Không lâu sau đó, Caltys cũng thuật lại một trải nghiệm tương tự khi cô được đánh giá là ứng viên phù hợp nhất cho một vị trí, nhưng lại bị loại vì lý do tương tự. Những câu chuyện này nhanh chóng lan tỏa trong cộng đồng và khiến nhiều người khác chia sẻ trải nghiệm của riêng mình.
Đây rõ ràng là mô hình đã tồn tại hàng nhiều năm qua vẫn tiếp tục lặp lại một cách rõ ràng cho cộng đồng thấy.
Phản ứng từ dư luận xung quanh những câu chuyện này cũng cho thấy một sự chuyển biến tích cực. Ngày nay, có nhiều ý kiến phản đối, nhiều người bắt đầu đặt câu hỏi về các quyết định như vậy hơn thay vì chấp nhận chúng như một phần của hệ thống. Và những diễn biến này rất quan trọng để thúc đẩy sự thay đổi.
Tuy nhiên, điều này cũng phản ánh trách nhiệm lên tiếng thường vẫn tập trung vào những cá nhân đã là nạn nhân của quấy rối và phân biệt đối xử nơi công cộng — chưa kể đến vô số quan điểm thiếu hiểu biết trong các cuộc trò chuyện riêng tư.
Khi hành vi của người khác quan trọng hơn kỹ năng của bạn
Trong các trường hợp của Colomblbl và Caltys, nguyên nhân bị loại bỏ không phải do năng lực thi đấu, mà vì có quan điểm rằng phụ nữ có thể làm xao nhãng đội hình. Tuy nhiên, các luận điểm này phản ánh hơn về môi trường chứ không phải về cầu thủ, khi thể hiện sự thiếu chuyên nghiệp của toàn bộ đội, kể cả ban huấn luyện.
Hậu quả của điều này được đổ lên chính người bị loại khỏi đội.
Kỹ năng thi đấu trở nên thứ yếu so với giả định về hành vi của người khác, và lý do “không phù hợp” trở thành cách biện minh cho các nguyên nhân thực chất đằng sau quyết định, điều này khó để biện minh công khai.
Tư duy này đã hình thành trong thể thao điện tử trong một thời gian dài. Thông thường, nó không thể hiện rõ ràng qua phân biệt đối xử trực tiếp mà gián tiếp hơn, qua các quyền phủ quyết không chính thức, thái độ ngầm hoặc ý nghĩ rằng một số tuyển thủ đơn giản là “không hợp” với đội.
Dù vậy, kết quả vẫn như cũ: cơ hội không được phân phối dựa trên năng lực thực sự.
Tuy nhiên, có những dấu hiệu cho thấy sự thay đổi đang bắt đầu diễn ra. Phản ứng của cộng đồng đối với các câu chuyện này cho thấy nhiều người không còn dễ dàng chấp nhận những lời giải thích đó nữa, những điều từng bị bỏ qua lặng lẽ giờ đây gây ra tranh luận dữ dội hơn.
Dù chưa thể giải quyết triệt để, những phản ứng này phản ánh một văn hóa đang bị thách thức và cần thay đổi.
Con trai sẽ trở thành game thủ: Gánh nặng của kỳ vọng xã hội
Theo báo cáo Global Power of Play năm 2025 của Hiệp hội Phần mềm Giải trí, tỷ lệ phụ nữ chiếm gần nửa tổng số người chơi game toàn cầu, cụ thể là 48%, mặc dù đây không phải là một xu hướng mới.
Nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu Pew từ hơn một thập kỷ trước đã chỉ ra rằng 48% phụ nữ chơi game điện tử, nhưng điểm đáng chú ý chính là sự công nhận. Trong cùng nghiên cứu, chỉ 15% nam giới tự xem mình là game thủ, so với chỉ 6% của phụ nữ. Điều này phần nào phản ánh việc phụ nữ thường cảm thấy chưa nhận được đủ sự công nhận trong ngành này, hoặc thậm chí còn cảm thấy tội lỗi khi tham gia.
Những yếu tố này bắt nguồn từ rất sớm, trước cả khi các bé gái bắt đầu tham gia các trò chơi cạnh tranh. Đối với nhiều bé gái, việc tiếp cận game bị định hình theo các kỳ vọng xã hội khác xa so với các bé trai. Mặc dù không phổ biến, nhưng thường thấy bé trai được dành nhiều thời gian, không gian, nguồn lực để chơi game hơn, chẳng hạn như sở hữu máy chơi game, trực tuyến hàng giờ hoặc được khuyến khích coi chơi game như sở thích hợp pháp.
Ngược lại, các bé gái thường bị kỳ vọng cân bằng thời gian khác, giúp đỡ gia đình, tập trung học hành nghiêm túc hoặc hướng đến con đường truyền thống như ổn định công việc hoặc lập gia đình. Dù những kỳ vọng này không rõ ràng, chúng vẫn làm ảnh hưởng đến lượng thời gian và sự tự tin của các cô bé này trong việc đầu tư vào game từ sớm.
Sự khác biệt này không biến mất theo thời gian mà ngày càng lớn dần. Khi họ quyết định tham gia thể thao điện tử hoặc ngành công nghiệp game, nhiều phụ nữ bắt đầu từ vị trí ít kinh nghiệm hơn, ít mối quen biết hơn, và ít được khuyến khích hơn để theo đuổi đam mê này một cách nghiêm túc.
Không gian do nam giới thống trị thường tự củng cố, khi sự hiện diện của họ tạo cảm giác ai mới là người thực sự thuộc về nơi đó. Nếu phần lớn các vận động viên chuyên nghiệp, huấn luyện viên hoặc nhà quản lý đều là nam giới, thì phụ nữ sẽ khó hình dung mình trong các vị trí đó, và càng khó được chấp nhận khi họ cố gắng tham gia. Phụ nữ và người thuộc giới tính thiểu số khác vẫn chơi game, nhưng thường tránh xa các không gian công cộng vì nhiều lý do.
Tuy nhiên, sự thay đổi chậm rãi đang diễn ra khi ngày càng có nhiều phụ nữ tham gia, thách thức các kỳ vọng đó. Dù vậy, các chuẩn mực xã hội và văn hóa ban đầu vẫn còn ảnh hưởng và tiếp tục định hình không chỉ nội dung người chơi mà còn cả các cơ hội thành công dành cho họ.
Thể thao điện tử đang mắc kẹt giữa thách thức và sự thay đổi
Tôi đã gặp phải phân biệt đối xử từ năm 2019 khi bắt đầu tham gia ngành này, cả trong lẫn ngoài game. Dù trải nghiệm của tôi nhẹ nhàng hơn so với nhiều người khác, nhưng việc những lời lăng mạ, bình luận xúc phạm hoặc các tình huống phân biệt đang trở thành chuyện thường ngày lại cho thấy đã có sự bình thường hóa đối với phụ nữ trong thể thao điện tử.
Khi tôi gia nhập một ấn phẩm truyền thông, tôi là người phụ nữ duy nhất trong nhóm. Trong hai năm làm trọng tài cho một giải đấu lớn quốc tế, tôi cũng là người phụ nữ duy nhất trong đội. Trong suốt thời gian đó, tôi thường bị mô tả trái chiều: tốt bụng nhưng quá độc đoán; thẳng thắn nhưng thiếu hoạt ngôn. Tôi phải thường xuyên phản đối sự phân biệt giới tính, điều này ảnh hưởng đến cách mọi người nhìn tôi. Những nhãn mác đó không phải lúc nào cũng nhằm loại trừ, nhưng đã định hình cách các đồng nghiệp nhìn nhận tôi. Công việc của tôi không phải lúc nào cũng là yếu tố quyết định cách họ mô tả về tôi.
Trong quá trình phát triển nghề nghiệp, tôi có thể làm việc với những người coi trọng thành tích của tôi hơn là giới tính, nhưng đây không phải trải nghiệm phổ biến. Nhiều phụ nữ và người thiểu số giới tính vẫn phải đối mặt với nhiều rào cản, ít cơ hội hơn và áp lực chứng tỏ bản thân liên tục.
Hiện tại, một số tổ chức đang nỗ lực tạo ra thay đổi qua các chương trình, đội hình hỗn hợp và các cuộc thi hỗ trợ giới bị thiệt thòi. Các sáng kiến này cung cấp không gian, sự có mặt và khởi đầu mà hệ sinh thái chính thường bỏ qua.
Tuy nhiên, điều đó cũng thể hiện hạn chế của tiến bộ hiện tại. Chừng nào các cô gái vẫn bị loại trừ vì những lý do phi thành tích, hệ thống vẫn chưa hoàn thiện. Chừng nào các nữ game thủ phải giúp dọn bàn thay vì tham gia chơi game như người anh trai của mình, hệ sinh thái này đang bỏ lỡ những tài năng tiềm năng.
Ngành thể thao điện tử ngày nay đang đứng trước thử thách này. Các câu chuyện gây chú ý, các cuộc thảo luận diễn ra sôi nổi, và đôi lúc có cảm giác sự thay đổi đang đến gần – nhưng chu kỳ cũ vẫn lặp lại quen thuộc.
Sự chú ý dần lắng xuống, các chủ đề mới thay thế, vấn đề cũ bị gạt bỏ để nhường chỗ cho những vấn đề khác. Tiến trình thay đổi vẫn đang diễn ra, nhưng không đồng đều và chưa luôn bền vững. Chỉ khi những khoảnh khắc này thành hành động nhất quán, thay vì phản ứng nhất thời, thì bức tranh toàn cảnh mới có thể tiến xa hơn và đạt đến mức tối đa tiềm năng của nó.
