Bongdavn – Hai tuyển thủ người Mỹ gốc Việt Trương Thảo My, Trương Thảo Vy đều chỉ tham dự nội dung bóng rổ 3×3 tại SEA Games 33.
Danh sách được Cục Thể dục Thể thao công bố ngày 28/11 cho thấy, đội tuyển bóng rổ Việt Nam sẽ không có sự góp mặt của những cầu thủ xuất sắc nhất ở nội dung 5×5 tại SEA Games 33. Một số cầu thủ Việt kiều vẫn góp mặt trong đội hình 3×3, nhưng lại không được thi đấu ở nội dung còn lại.
Lý do là vì ban tổ chức đã đưa ra một thay đổi về tiêu chuẩn thi đấu. Nước chủ nhà Thái Lan quy định rằng, tất cả VĐV tham gia nội dung 5×5 tại Bangkok phải được công nhận là cầu thủ nội địa theo điều lệ của Liên đoàn Bóng rổ Thế giới (FIBA).
Theo FIBA, cầu thủ nội địa là người được sinh ra tại quốc gia đó, hoặc phải có hộ chiếu của quốc gia đó trước khi bước sang tuổi 16. Những cầu thủ có quốc tịch sau sinh nhật lần thứ 16 trở đi, trừ một số trường hợp đặc biệt, đều bị coi là cầu thủ nhập tịch. Quy định này có tên gọi là Hagop Rule, được đặt theo tên của cựu giám đốc điều hành Liên đoàn bóng rổ châu Á, Hagop Khajirian.
Tại các giải đấu do FIBA tổ chức, mỗi đội chỉ được đăng ký một cầu thủ nhập tịch. Giới hạn này bắt nguồn từ việc nhiều quốc gia vùng vịnh, đặc biệt là Qatar, đã đầu tư mạnh vào việc đưa các cầu thủ nước ngoài về thi đấu cho đội tuyển quốc gia hơn một thập kỷ trước.
Tuy nhiên, SEA Games không thuộc hệ thống thi đấu của FIBA. Số lượng cầu thủ nhập tịch được phép thi đấu hoàn toàn do ban tổ chức quyết định. Chẳng hạn, sự kiện ở Malaysia năm 2017 cho phép mỗi đội có một suất nhập tịch, nhưng cả ba kỳ đại hội gần đây nhất đều không giới hạn. VĐV chỉ cần có hộ chiếu hợp lệ là đủ điều kiện thi đấu. Nhờ đó, nhiều đội tuyển như Việt Nam, Indonesia hay Campuchia đã đạt được những thành tựu chưa từng có. Đặc biệt, Campuchia từng gây tranh cãi khi nhập tịch tới năm cầu thủ nữ và bảy cầu thủ nam, và giành được một HC vàng và một HC bạc tại Phnom Penh hai năm trước.
Trong khi các đội tuyển khác tích cực nhập tịch, Thái Lan lại gặp bất lợi do thiếu đầu tư, dẫn đến thành tích đi xuống. Ở hai kỳ SEA Games gần nhất, họ chỉ giành được hai HC đồng ở nội dung 5×5 nam, trái ngược với thành công tại Đại hội 2019 với hai HC bạc. Là một quốc gia có nguồn cầu thủ nội địa chất lượng hàng đầu khu vực, chỉ sau Philippines, Thái Lan được cho là sẽ có lợi nếu không phải đối đầu với các VĐV nhập tịch của đối thủ.
Quy định mới này gây khó khăn cho nhiều Việt kiều trong việc đóng góp cho quê hương. Hầu hết các cầu thủ này không sinh ra ở Việt Nam và chỉ có quốc tịch sau khi đã trưởng thành. Trong quá khứ, chỉ có ba cầu thủ là Stefan Nguyễn (có quốc tịch trước 16 tuổi), Trần Đăng Khoa (sinh tại Việt Nam) và Justin Young (trường hợp đặc biệt) được FIBA công nhận là cầu thủ nội địa. Tại SEA Games 2017, cầu thủ Horace Nguyễn đã đến Malaysia nhưng phải ngồi ngoài, vì suất nhập tịch đã được nhường cho Đinh Thanh Tâm.
Trước thềm SEA Games năm nay, Liên đoàn Bóng rổ Việt Nam đã gửi đơn lên FIBA để xin công nhận tư cách cầu thủ nội địa cho bốn người, nhưng chỉ có Tâm Đinh đáp ứng được các yêu cầu về thời gian sinh sống, nguồn gốc gia đình và một số tiêu chí khác. Những người còn lại đều bị từ chối.
Đây là một thiệt thòi lớn cho cả hai đội tuyển quốc gia. Trong hai kỳ Đại hội gần nhất, cặp chị em Trương Thảo My – Trương Thảo Vy luôn là những trụ cột giúp đội tuyển nữ cải thiện đáng kể thành tích và tiến gần đến top ba ở nội dung 5 đấu 5 tại cả Hà Nội và Phnom Penh. Ngoài ra, bộ đôi này còn đóng góp quan trọng vào tấm HC vàng 3×3 lịch sử trên đất Campuchia cách đây hai năm. Trong khi đó, Chris Dierker là một trung phong giàu kinh nghiệm, đã giúp đội tuyển nam giành được ba HC kể từ Philippines 2019 đến nay.
Tuy nhiên, những cầu thủ này vẫn có cơ hội thi đấu ở nội dung 3×3, vì ban tổ chức vẫn áp dụng quy định của FIBA tại sân chơi này. Theo các giải đấu quốc tế, VĐV chỉ cần có quốc tịch để thi đấu cho đội tuyển quốc gia. 3×3 cũng là một mục tiêu huy chương quan trọng của đội tuyển, sau khi đã giành được 1 HC vàng, 2 HC bạc và 1 HC đồng kể từ khi nội dung này được đưa vào chương trình thi đấu tại SEA Games 2019.
Việt Nam không phải là quốc gia duy nhất gặp khó khăn với quy định mới về quốc tịch ở nội dung 5×5. Philippines từng công bố danh sách gồm năm cầu thủ thuộc diện nhập tịch, do thiếu thông tin và hiểu lầm về điều lệ giải đấu. Mặc dù vậy, với nguồn cung cầu thủ dồi dào, đội bóng hàng đầu châu Á này vẫn có đủ khả năng để bảo vệ tấm HC vàng.
